كنيه و القاب ائمه


موضوع ديگري كه اطلاع آن بر محدث لازم است، دانستن القاب و كناي ائمه است چه آنكه روات در بيشتر احاديث، از ائمه بكنيه يا لقب نام بردهاند.

زيرا در لسان عرب، هنگام نام بردن از بزرگان يا مخاطبه با آنان نوعا به كنيه تعبير ميشود .و اتفاقا بيشتر كناي ائمه، مشترك بين آنان است و از اينرو احتياج بامتياز آن بواسطه قرائن كلاميه و مقاميه داريم.

1 ـ ابو القاسم: كنيه حضرت رسول اكرم (ص) و حضرت بقيه الله (ع) است و چنانكه در اخبار بطور مطلق ذكر شود مراد حضرت ولي عصر است.

و چون روايت از حضرت امام حسن و امام حسين (ع) نادر است ذكر كنيه ايشان كمتر شده با آنكه كنيت حضرت امام حسن ابو محمد است و كنيت امام حسين ابو عبد الله است (لوامع صاحبقراني) .و كنيه امام صادق (ع) نيز ابو عبد الله است.

2 ـ ابو الحسن: مشترك بين حضرت امير و حضرت موسي بن جعفر و حضرت رضا و حضرت هادي است منتهي بطور اطلاق يا متداول، حضرت موسي بن جعفر و (بقيد ثاني) حضرت رضا و (بقيد ثالث)، كنيه حضرت هادي است.

3 ـ ابو محمد: مشترك بين حضرت مجتبي و حضرت زين العابدين و حضرت امام حسن عسكري است گرچه نوعا در اخبار اطلاق بر اخير ميشود.و حضرت زين العابدين را هميشه باسم ياد ميكنند .

4 ـ ابو ابراهيم: خاص حضرت موسي بن جعفر (ع) است.

5 ـ ابو اسحق: مختص بحضرت صادق عليه السلام است.

6 ـ ابو جعفر: مشترك بين حضرت باقر و امام جواد (ع) است.منتهي چنانچه بطور اطلاق ذكر شود يا بقيد اول، مراد حضرت باقر و باقيد (ثاني) حضرت جواد (ع) است و استعمال «ابو الحسن» در كنيه امير المؤمنين كم و بيشتر ابو الحسنين كه خاص آنجناب است آمده.

اما القاب:

لقب عالم و شيخ و فقيه و عبد صالح: خاص حضرت موسي بن جعفر است.ولي گاهي شيخ در لقب حضرت صادق نيز آمده (1) چنانكه ابو عبد الله و فقيه و عالم نيز بر آنحضرت اطلاق شده.ولي مجلسي فرموده: فقيه را بيشتر بر امام علي النقي اطلاق ميكنند و گاه باشد كه فقيه را بر امام حسن عسكري و صاحب الامر اطلاق ميكنند (لوامع ص 87) .لقب نقي و ماضي و صاحب العسكر و رجل: در مورد حضرت امام حسن عسكري استعمال شده.چنانكه گاهي از آنحضرت بماضي و فقيه نيز تعبير گرديده .

لقب صاحب و صاحب الدار: بقائم مهدي يعني حضرت صاحب الزمان اختصاص دارد و لقب صاحب الناحيه را به حضرت صاحب الامر اطلاق ميكنند (لوامع) و نيز بحضرت هادي و حضرت عسكري اطلاق شده .

مجلسي اول فرموده: غايب و عليل و غريم را نيز بر حضرت حجت اطلاق ميكنند (لوامع) .

باحدهما: حضرت باقر يا صادق اراده شده.و بعسكريين حضرت هادي و عسكري مرادند و بكاظمين حضرت موسي بن جعفر و حضرت جواد اراده ميشود.

و اما بقيه القاب

امير المؤمنين و مجتبي و شهيد و زين العابدين و باقر و صادق و كاظم و رضا و جواد و هادي و عسكري و صاحب الزمان بترتيب القاب مشهوره دوازده امامند كه نزد عموم حتي از اسماء اين بزرگواران بيشتر اشتهار دارد.

(رك: لوامع صاحبقراني، مشتركات طريحي) .

***

1 ـ بمقدمات كتاب شريف (منتقي الجمان) و فوائد كتاب مشتركات شيخ طريحي مراجعه فرمائيد .

2 ـ كما في روايه زراره و محمد بن مسلم حيث قالا بعث الينا الشيخ و نحن في المدينه الخ ...

در لوامع فرموده: عالم كه گويند مراد معصوم است و خصوص احدي مراد نيست.